بیسکوئیت سبز

همراه

swann — Fri, 06 Nov 2009 15:42:18 GMT

دوره‌ی چوبک خوانی گذاشته‌ام برای خود. دو تا از داستان‌های کوتاهِ او را انتخابیده‌ام تا بگذارم اینجا. در پستِ بعدی، چند خطی درباره‌ی او و نقش‌اش در ادبیات‌ِ ایران و......خواهم نوشت.

در پرانتز : ( داستانِ «همراه» به دو شیوه نوشته شده. یکی از آن‌ها با زبانی نزدیک به کتابِ مقدس و دیگری با زبانی نزدیک به زبانِ امروز و دارای طنزی تلخ و گزنده و نیش‌دار. داستانِ بعدی، داستانِ «عدل» خواهد بود که به نظرِ نگارنده‌ی این سطور، یکی از بهترین داستان‌ کوتاه‌های ایرانی‌ست. )

همراه

دو تا گرگ بودند که از کوچکی با هم دوست بودند و هر شکاری که به چنگ می‌آوردند با هم می‌خوردند و تو یک غار با هم زندگی می‌کردند. یک سال زمستان بدی شد و به قدری برف رو زمین نشست که این دو گرگ گرسنه ماندند. چند روزی به انتظار بند آمدن برف تو غارشان ماندند و هرچه ته مانده لاشه شکارهای پیش مانده بود خوردند که برف بند بیاید و پی شکار بروند. اما برف بند نیامد و آنها ناچار به دشت زدند. اما هرچه رفتند دهن‌گیره‌ای گیر نیاوردند. برف هم دست‌بردار نبود و کم‌کم داشت شب می‌شد و آنها از زور سرما و گرسنگی نه راه پیش داشتند نه راه پس.

یکی از آنها که دیگر نمی‌توانست راه برود به دوستش گفت :

«چاره نداریم مگه اینکه بزنیم به ده»

ـ «بزنیم به ده بریزن سرمون نفله‌مون کنن؟»

ـ «بریم به اون آغل بزرگه که دومنهٔ کوهه یه گوسفندی ورداریم در ریم.»

ـ «معلوم می‌شه مُخت عیب داره. کی آغلو تو این شب برفی تنها می‌ذاره. رفتن همون و زیر چوب و چماق له شدن همون. چنون دخلمونو بیارن که جدمون پیش چشممون بیاد.»

ـ «تو اصلاً ترسوئی. شکم گشنه که نباید از این چیزا بترسه.»

ـ «یادت رفته بابات چه جوری مرد؟ مثه دز ناشی زد به کاهدون، و تکه گنده‌هش شد گوشش.»

ـ «بازم اسم بابام آوردی؟ تو اصلاً به مرده چکار داری؟ مگه من اسم بابای تو رو میارم که از بس خر بود یه آدمیزاد مفنگی دس‌آموزش کرده بود برده بودش تو ده که مرغ و خروساشو بپاد و اینقده گشنگی بش داد تا آخرش مرد و کاه کردن تو پوسش و آبرو هرچی گرگ بود برد؟»

ـ «بابای من خر نبود. از همه دوناتر بود. اگه آدمیزاد امروز روزم به من اعتماد می‌کرد می‌رفتم باش زندگی می‌کردم. بده یه همچه حامی قلتشنی مثه آدمیزاد داشته باشیم؟ حالا تو می‌خوای بزنی به ده، برو تا سرتو بِبُرن بِبَرن تو ده کله گرگی بگیرن.»

ـ «من دیگه دارم از حال می‌رم. دیگه نمی‌تونم پا از پا ور دارم.»

ـ «اِه، مثه اینکه راس راسکی داری نفله می‌شی. پس با همین زور و قدرتت می‌خواسی بزنی به ده؟»

ـ «آره، نمی‌خواسم به نامردی بمیرم. می‌خواسم تا زنده‌ام مرد و مردونه زندگی کنم و طعمه خودمو از چنگ آدمیزاد بیرون بیارم.»

گرگ ناتوان این را گفت و حالش به هم خورد و به زمین افتاد و دیگر نتوانست از جاش تکان بخورد. دوستش از افتادن او خوشحال شد و دور ورش چرخید و پوزه‌اش را لای موهای پهلوش فرو برد و چند جای تنش را گاز گرفت. رفیق زمین‌گیر از کار دوستش تعجب کرد و جویده‌جویده از او پرسید :

ـ «داری چکار می‌کنی؟ منو گاز می‌گیری؟»

ـ «واقعاً که عجب بی‌چشم و روئی هسی. پس دوسی برای کی خوبه؟ تو اگه نخوای یه فداکاری کوچکی در راه دوست عزیز خودت بکنی پس برای چی خوبی؟»

ـ «چه فداکاری‌ای؟»

ـ «تو که داری می‌میری، پس اقلاً بذار من بخورمت که زنده بمونم.»

ـ «منو بخوری؟»

ـ «آره، مگه تو چته؟»

ـ «آخه ما سالهای سال با هم دوس جون‌جونی بودیم.»

ـ «برای همینه که می‌گم باید فداکاری کنی.»

ـ «آخه من و تو هردومون گرگیم. مگه گرگ، گرگو می‌خوره؟»

ـ «چرا نخوره؟ اگرم تا حالا نمی‌خورده، من شروع می‌کنم تا بعدها بچه‌هامون یاد بگیرن.»

ـ «آخه گوشت من بو نا میده.»

ـ «خدا باباتو بیامرزه؛ من دارم از نا می‌میرم تو میگی گوشتم بو نا میده؟»

ـ «حالا راس‌راسی می‌خوای منو بخوری؟»

ـ «معلومه. چرا نخورم؟»

ـ «پس یه خواهشی ازت دارم.»

ـ «چه خواهشی؟»

ـ «بذار بمیرم، وختی مردم هر کاری می‌خوای بکن.»

ـ «واقعاً که هرچی خوبی در حقت بکنن انگار نکردن. من دارم فداکاری می‌کنم و می‌خوام زنده‌زنده بخورمت تا دوستیمو بت نشون بدم. مگه نمی‌دونی اگه نخورمت لاشت می‌مونه رو زمین اون وخت لاشخورا می‌خورنت؟ گذشته از این وختی که مردی دیگه گوشتت بو می‌گیره و ناخوشم می‌کنم.»

این را گفت و زنده‌زنده شکم دوست خود را درید و دل و جگر او را داغ‌داغ بلعید.

نتیجه اخلاقی : این حکایت به ما تعلیم می‌دهد که یا گیاهخوار باشیم؛ یا هیچگاه گوشت مانده نخوریم.

از مجموعه داستانِ «روز اول قبر». نشر جامه‌دران. بدون دستبرد در رسم‌الخط.

پ.ن. ممکن است پس از خواندن «همراه» با خودتان گفته باشید : «اینکه داستان نبود که!». مطمئنن درباره‌ی «عدل» هم، چنین چیزی خواهید گفت. شاید نام «داستانک» یا «مینی‌مال» یا «فقط و فقط تشریح یک موقعیت» ( درباره‌ی «عدل» ) و... عنوان‌های مناسب‌تری باشند برای این دو؛ اما....

شطرنج در پارک

swann — Sun, 01 Nov 2009 10:43:18 GMT

این پست، پیش از این، در وبلاگ منتشر شده بود؛ اما، چون علاقه‌ی عجیبی به آن دارم، یک بار دیگر می‌گذارم‌اش. دیگر اینکه : می‌دانم تقدیم کردن یک پستِ وبلاگی مرسوم نیست، اما، به گفته‌ی رند و قلندری که در چهار گوشه‌ی دنیا نیاز به معرفی‌اش نیست، «صلاحِ کار کجا و منِ خراب کجا؟»

برای دوستِ دشمن‌وارم که قلب‌ام با اندیشیدن به او می‌تپد.

رفته بودم پارک و داشتم واسه خودم می‌چرخیدم و سیگار می‌کشیدم که دیدم چن تا پیرمرد نشستن و دارن شطرنج می‌زنن. رفتم جلو و دیدم یکیشون واسه خاطرِ ضعفِ بیناییش خم شده رو یه تیکه روزنامه و داره می‌تلاشه جدولی رو حل کنه.

همون‌طوری، با سرِ خم شده، از دیگران پرسید :

«زبانی که مردم در چین تکلم می‌کنند؟»

گفتم : «ماندارین»

نوشت و جدولش کامل شد. با یه ذوق‌زدگیِ کودکانه‌ی دوس داشتنی این خبرو به دیگران داد : «تموم شد، حلش کردم.» بعد رف سراغِ خوندنِ روزنامه. نشسم کنارشون تا بازیشونو ببینم. پیرمردی که حلِ جدول رو به اسمِ خودش زده بود، گفت : «آیت‌الله یزدی فوت کرد». دیگرانم در جوابش گفتن : «خوب خدا بیامرزتش»

پیرمرد، همین‌طور خبرارو می‌خوند و بعضن نظرهای خودشم می‌زد تنگِ خبرای روزنامه و با صدای بلند می‌خوندشون. دو تا پیرمردِ دیگه هم یه چیزی در تایید حرفای اون می‌گفتن و حواسشونو می‌دادن به بازیشون.

به بغل‌دستیم گفتیم : «من اگه جای تو بودم اون اسبو تکون می‌دادم و می‌بردمش جلو»

رقیب، نه گذاشت و نه برداشت و به من توپید : «خوب حالا که نیستی!»

منم زبون به دهن گرفتم و مشغولِ تماشای بازی شدم. بازیِ بسیار خشنی بود و مهره‌ها در کسری از ثانیه سوت می‌شدن. دو تا رقیب، با اینکه سنی ازشون گذشته بود، درس عینِ دو تا بچه که دارن منچ بازی می‌کنن، ذوق‌زده می‌شدن، تو سرِ هم می‌زدن، به فکر فرو می‌رفتن و مهره‌های همدیگه‌رو از دور خارج می‌کردن. اسمِ رقیب، همونی که به من توپید، سید بود. اسمِ کسی که کنارم بودو می‌ذارم ناشناس و به پیرمردِ غاصب هم می‌گم پیرمرد. حالا ادامه‌ی جریانو داشته باشید :

سید : «نه بازیتو بکن»

ناشناس : «خوب دارم بازی می‌کنم دیگه!»

سید : «اون اسبتم شده کریم شیره‌ای بابا، تکونش بده دیگه»

ناشناس : «خوب باشه....کیش»

سید : «ها!؟....چی شد!؟ چرا من اینو ندیده بودم!؟»

ناشناس : «خوب می‌خواستی حواستو جمع کنی»

پیرمرد : «حقوقِ بازنشستگان زیاد می‌شود»

سید : «حقوقِ ما رو کم کردن که!»

ناشناس : «آره....کیش»

سید : «اه! توام، باشه، بیا اینم از فیلت»

ناشناس : «اِ!...چرا اینطوری شد!؟»

سید : «خوب بابا....بازیتو بکن»

پیرمرد، روزنامه‌شو گذاش کنار و به جمعِ سه نفره‌ی ما پیوست. دو ـ سه تا پیرمردِ دیگه هم اومده بودن و واستاده بودن به تماشا. یه پیرمردِ سیبیلو با کتِ قهوه‌ای سلام داد : «سلام بچه‌ها». ناشناس که حواس‌اش به بازی بود، گفت «سلام معمار». معمار یه دونه از سیگارای نازکی که پیرمردا می‌کشن درآورد و شروع کرد به دود کردنِ اون.

معمار : «چرا اون رخو تکون نمی‌دی!؟»

سید یه خونه رو نشون داد و گفت : «بابا! من اگه این خونه رو از دس بدم، مات می‌شم»

پیرمرد : «اه! سیشدی» [اه! رید] بعد : «بابا! اون مهره رو تکون بده و جلوشو ببند»

سید : «خوب باشه»

ناشناس : «هه هه....فک کردی...کیش»

سید : «اه!»

پیرمرد : «ای بابا! سیش دی کی»

سید چونه‌ی پیرمردو گرفت و تکونش داد و گفت : «بابا بازی واسه منه...غصه نخور...من یه حرکت ازش جلوترم»

تعداد تماشاچی‌ها رفته ـ رفته زیاد شده بود. سید نمی‌دونس دست ـ و ـ پاش کجاس. ناشناسم با خیالِ راحت به بازی ادامه می‌داد. جنگ شروع شد و مهره‌های باقی مونده هم پَر شد و آخر سر، فقط دو تا شاه رو صفحه‌ی شطرنج باقی موند.

عنوان ندارد

swann — Sat, 31 Oct 2009 15:36:18 GMT

برایِ «ن» که نقطه‌ای را آبستن بود؛ نقطه‌ی پایان را.

شیهه کشید

اسبی به یادِ مادیانی

و سرنوشت، رقم زده شد.

شیهه‌ی آن اسب

گویای حقیقتِ تلخی‌ست

که هر روز

هر دقیقه

حتا هر ثانیه

آن را می‌بینیم و لمس‌اش می‌کنیم و دم برنمی‌آوریم.

شیهه‌ی آن اسب

گویای حقیقت‌ِ تلخی‌ست که آوار می‌شود روی سرمان.

شیطنتِ بدمصب

swann — Mon, 26 Oct 2009 08:24:18 GMT

چن وقت پیشا، شاید پارسال، با بر و بچه‌های زپرتی ِ دانشگاه رفته بودیم سعدآباد. یه آلمانی ِ اونجا بود و همین‌طوری زل زده بود به درختا. رفتم جلو و یه سلامی دادم. شروع کرد آلمانی حرف زدن. گفتم : «ایش ایشپره نیش دووییش» ( به زبانی آلمانی می‌شه : من نمی‌تونم آلمانی حرف بزنم. ) یارو، به ناچار، انگلیسی حرف ‌زد. ( حالا من همچین هم زبان بلت نیستما ) یه پن دیقه‌ای که گذشت، این شیطنتِ بدمصب اومد سراغم. یکی از بچه‌ها رو نشونش دادم و گفتم :

look at him. He is a terrorist and he will shoot you in 10 seconds

نمی‌دونم از کجا دو تا پای دیگه درآورد و پیچوند.

وقتی رفتم به این دوستمون قضیه رو گفتم، انقد شاکی شد!!!

نوشتن با آبِ پیاز

swann — Sat, 24 Oct 2009 08:51:18 GMT

شنیدم که اون قدیم ندیما عشاق نامه‌هاشونو با آبِ پیاز می‌نوشتن تا نیفته دستِ نااهل. کسی هم که نامه رو می‌گرفته، اونو می‌گرفته زیرِ شعله تا بفهمه طرف چی نوشته واسش. این پست، مثلن، با آبِ پیاز نوشته شده، اما خیلی راحت می‌تونین بخونیدش. خیلی راحت.

ظاهرن که حکایت ِ ما شده حکایت ِ رفیق ِ «انیمال» ( Animal) تو فیلم ِ وایلدر که کرورـ کرور نامه می‌یاد واسش و وقت ِ سر خاروندن نداره. ای قربون ِ تو برم من، تو دیگه چرا یه داغ ِ جدید گذاشتی رو این بدمصب که هرکی از راه رسیده، کم ِ ـ کم، یه بار اساسی ریده بهش و گهمالش کرده. چن وخت پیشا، یه اس ـ ام ـ اس فرستادم واسه یکی از رفقا : «چرا همیشه من باس گاییده بشم!؟» از کتاب ِ رضا قاسمی کش رفته بودم این جمله‌رو. حالا جالبیش اینه که با فرستادن ِ این اس ـ ام ـ اس بازم یه دمت‌گرمی به این شانس ِ تخمی ِ خودم گفتم. طرف تو مرده‌شور خونه بود. حالا ما یه بار اومدیم خیر ِ سرمون دردمونو به یکی دیگه بگیم، طرف تو مرده‌شور خونه بوده. بابا ایول، دسخوش.

یادته بهت گفته بودم، همیشه و تو هر رابطه‌ای، وقتی همه‌چیزو می‌ریزیم رو دایره، تمام ِ بدبختیا و آوارگیای نکبتی می‌رسه به من؟ شایدم یادت نیاد، حق هم داری خوب، ولی ما هم دل داریم خیر سرمون. دل و قلوه و این حرفا رو هم فقط می‌دیم، نمی‌گیریم.

بذگریم، چرا سرتو درد بیارم با این جفنگیاتی که مطمئنن نمی‌خونیشون!؟

پ.ن. ماه ِ مهر پست محبوب نداشت چون همه‌ی روزاش جمعه بود و جمعه‌ها هم که روزای بدین. ( البته من دلتنگی رو خیلی دوس دارم اما، نمی‌خوام چس‌ناله‌های خودم رو به خوردِ دیگران بدم. )

مرتبط :

پست‌هایی که دوستشان دارم

یاهو.

هفت

swann — Thu, 22 Oct 2009 09:44:18 GMT

یک توضیح :

نوشته‌ی زیر، برای «نخستین مسابقه‌ی نقد‌نویسیِ آدم‌برفی‌ها» نوشته شد؛ اما، به گمان‌ام، چون بیش از دو هزار کلمه بود، در مسابقه شرکت داده نشد.( یعنی من یک نامه برایشان فرستادم و گفتم : وجودِ این هفتصد کلمه در این نوشته‌ی زپرتی ضروری‌ست. ( این ضروری بودن یعنی اینکه : من حاضر نیستم کلمه‌ای از آن بکاهم. می‌بینید!؟ این یعنی ارزشِ کلمه. ) با این حال، حاضرید آن را در مسابقه‌تان شرکت بدهید؟ متاسفانه، پاسخی که به نامه‌ی من داده شد، بسیار پرت بود. ( چون برایِ کسی که پاسخِ نامه‌ام را داد احترامِ بسیاری قائلم، از آوردن پاسخ‌اش می‌گذرم. ) راستش حوصله‌ی دوبار پرسیدن یک پرسش، جزوِ خلق ـ و ـ خوی ِ من نیست.‌) آن را بدونِ هیچ کم ـ و ـ کاست و تغییری اینجا می‌آورم.( فقط سه عکس و یک ضمیر به نوشته اضافه شده است. )

قاعدتن، نوشتن درباره‌ی فیلمی که چهارده سالِ پیش ساخته شده، کار دشواری‌ست؛ اما، هنگامی که به نقدهای دیگران نگاهی می‌اندازی و پی می‌بری که، بسیاری از نکات ناگفته مانده، یا نقدنویسان، میلزوار، درباره‌ی فیلمی همچون «هفت» نوشته‌اند، تصمیم می‌گیری درباره‌ی این فیلم بنویسی. کارِ منتقد به کارِ کاراگاه می‌ماند که سرنخ‌ها را می‌یابد و براساسِ یافته‌های خود، تأویل و تفسیرِ خود را که از نوعِ نگاهِ خاصِ او نشأت گرفته، می‌نویسد.

داستانِ چگونه نویسنده شدنِ مارکز را شنیده‌اید؟

«علاقه‌اش نسبت به رمان روزی زاده شد که «مسخ» کافکا را خواند. امروز خاطرهٔ روزی را که با این کتاب که از یکی از دوستانش قرض گرفته بود به شبانه‌روزی برگشت، به یاد دارد. کت و کفش‌‌هایش را درآورد، کتاب را باز کرد و چنین خواند : «همینکه گرگوار سامسا از خواب آشفته‌ای پرید، در رختخواب خود به حشرهٔ تمام‌عیار عجیبی مبدل شده بود.» گابریل، لرزان کتاب را بست. با خود گفت : «خداوندا، پس ممکن است آدم چنین کاری بکند.» روز بعد اولین داستان کوتاهش را نوشت. به تحصیلات، دیگر چندان دل نداد. او دیگر نه وکیل، که نویسنده خواهد شد.»

نمی‌دانستم می‌توان درباره‌ی فیلم چنین نوشت یا خیر!؟ ولی با در نظر داشتنِ چگونه نویسنده شدن مارکز، که برای خود آزادی بسیار قائل شده بود، چنین نوشتم. با این حال، آنچه که در زیر می‌آید نقد نیست و نمی‌خواهد نامِ پرطمراقِ «نقد» را روی خودش بپذیرد و من نمی‌خواهم منتقد بشوم.

۱.هفت گناهِ کبیره و نقد کوبنده‌ای از جامعه‌ی مدرن

داستانِ فیلم را تمامیِ علاقه‌مندانِ سینما می‌دانند؛ ژانر فیلم را نیز. قاتلی که انگیزه و دلایلِ روشنی برای قتل‌هایش دارد و در یک دوره‌ی معین، این قتل‌ها را انجام می‌دهد و سرانجام : هویتِ او بر تماشاگر و پلیس برملا می‌شود.

بگذارید برای یادآوری، هفت گناهِ کبیره را برشمارم : غرور، شهوت، طمع، خشم، حسادت، تنبلی و پرخوری. و حالا پله ـ به ـ پله به جلو می‌رویم :

پرخوری

مردِ چاقی که آنقدر به او غذا خورانده‌اند که رگ‌هایش متورم شده و سپس ترکیده‌اند. سرِ قربانیِ ما در بشقابِ حاوی اسپاگتی‌ست. ( غذایی که بسیار زود آماده می‌شود ) هنگامی که بیننده تصویرِ این مردِ عظیم‌الجثه را می‌بیند، حالتِ اشمئزاز به او دست خواهد داد. دلیلِ این نفرت‌انگیز بودن را باید در جثه‌ی مرد جست.

طمع

قربانیِ ما، این‌بار، نماینده‌ی قانون است و بسیار مشهور؛ اما بدنام. او ثروتِ خود را از دروغ‌گویی و تلاشیدن برای رهایی مجرمین به دست آورده و این طمع است که او را وامی‌دارد تا هرچه بیشتر در منجلابِ فساد فرو رود و دروغ بگوید. تصویرِ او را می‌بینیم که نیم‌کیلو از گوشتِ بدن خود را بریده و سرش روی کتاب‌های قانون قرار دارد.

تنبلی

دو کاراگاهِ فیلم، با راهنماییِ قاتل، به سراغِ زنِ قربانیِ دوم می‌روند و عکس‌های اتاقِ کار شوهرـاش را به او نشان می‌دهند. زن با دیدن تصاویر، متوجه می‌شود که تابلویی به صورتِ وارونه آویخته شده. کاراگاهان به دفترِ وکیل می‌روند و جمله‌ی «کمک‌ام کنید» را در آنجا می‌یابند که قاتل با اثرانگشت آن را نوشته. پلیس به هویتِ صاحبِ اثرانگشت پی می‌برد و نیروی ویژه را به خانه‌ی او می‌فرستد. افرادِ پلیس ویکتور ( صاحبِ اثرانگشت ) را در حالی می‌یابند که به تختخوابِ خود بسته شده. ویکتور یکی از موکلانِ وکیلِ بدنامِ داستان است و نماینده‌ی یکی از مخوف‌ترین خصایصِ تمدنِ مدرن : تنبلی. ( جا دارد اینجا به شباهتِ ویکتور و گرگوار زامزای کافکا اشاره شود. قاتل ویکتور را، به مدتِ یک‌ سال، به تخت بسته و در فواصلِ معین از او عکس گرفته. بیننده به خوبی تغییر چهره‌ی او را خواهد دید. یکی از مهم‌ترین دستاورد‌های تمدنِ امروز، آرامش ( تنبلی ) است. ویکتور زبانِ خود را نیز خورده ( حرفی برای گفتن ندارد) پلیس‌ها در تحقیقاتِ خود به این نتیجه می‌رسند که صاحبخانه‌ی ویکتور از او راضی‌ست، زیرا : «اون همیشه اجاره خونشو به موقع داده و هیچ دردسری واسه کسی درس نکرده.»

شهوت

بیایید شهوت را ( در این داستان ) نمادِ لذت‌های زودگذر و آنی بفرضیم. قاتل وارد فاحشه‌خانه‌ای می‌شود و مردی را وامی‌دارد تا میله‌ی داغ‌اش را میانِ ران‌های داغِ زنِ فاحشه‌ای فرو کند.( اینجا را بخوانید ) سپس، زنِ فاحشه را می‌کشد و می‌گریزد. کاراگاهانِ پلیس به آنجا می‌روند و در صحنه‌ی بعد، دو کاراگاه را می‌بینیم که با دو فردِ مختلف سخن می‌گویند. میلز ( کاراگاهِ جوانِ فیلم ) از صاحبِ فاحشه‌خانه می‌پرسد : «ببینم، تو از این کار خوشت می‌یاد؟»، آن مرد هم جواب می‌دهد : «نه، نه، خوشم نمی‌یاد اما زندگی همینه دیگه.»

غرور

قاتل به سراغِ زنِ زیباروی مشهوری رفته و او را به قتل رسانده. بدین صورت که : بینیِ او را بریده و چهره‌اش را «از ریخت انداخته». زنی که در ظاهر بسیار زیباست و از درون بسیار زشت و نفرت‌انگیز.

خشم

میلز، فردی‌ست سطحی و کتاب‌نخوان و «زود جوش بیار». او درست نقطه‌ی مقابلِ کاراگاه دیگر فیلم است که ویلیام سامرست ( بیننده باید توجه داشته باشد که : ویلیام سامرست موام نامِ یک نویسنده است. ) نام دارد و بسیار عمقی‌ست و آرام و باحوصله و بامطالعه. میلز زمانی که پی می‌برد قاتل زنِ او را کشته، عنان از کف می‌دهد و او را می‌کشد. میلز قربانی خشمِ خود می‌شود.

حسادت

جان دوو، قاتلِ فیلم، از بیماریِ مهلکی رنج می‌برد، از : مانندِ دیگران نتوانستن بودن.

۱.۲ دو نسلِ متفاوت

سامرست کاراگاهِ کهنسالی‌ست که هفته‌ی آخر دورانِ خدمتِ خود را می‌گذراند و میلز کاراگاهِ جوانی که در اولین هفته‌ی کاریِ خود قرار دارد. ( در صحنه‌ای می‌بینم که میلز، میز و دفترِ سامرست را صاحب شده و سامرست، علنن، به گوشه‌ای رانده شده ) سامرست از همه چیز دل‌زده است، از شهر، از جنایت،..... با این حال باز هم نگران است؛ نگرانِ نسلِ جدید. هرگاه به محلِ جنایت می‌پرسد، سوالی این‌ چنین می‌پرسد : «بچه اینجا چی دیده؟». او می‌خواهد از شهر بگریزد و به دنیایی پناه برد که نیست. در صحنه‌ای سوارِ تاکسی می‌شود و در جوابِ سوالِ راننده که می‌پرسد : «کجا برم؟»، می‌گوید : «یه جایی دور از اینجا.» در صحنه‌ی بعد می‌بینیم که او واردِ کتابخانه می‌شود و به نگهبانانِ آنجا که ماهی‌وار در دریا شناورند و قدرِ محیطِ خود را نمی‌دانند ( مراجعه کنید به سوره‌ی «یونس» در قرآن ) و فقط پوکر بازی می‌کنند، می‌تازد. سامرست برای دریافتنِ انگیزه‌ی قاتل به کتابخانه رفته. همزمان با تلاشِ سامرست برای یافتنِ انگیزه‌ی قاتل، تصویر میلز را می‌بینیم که به عکس‌هایی که از قربانیان گرفته شده، خیره شده. صبحِ روزِ بعد، هنگامی که میلز با گزیده‌ای از کمدی‌الهی روبرو می‌شود که سامرست برای او گذاشته، می‌گوید : «شعرهای مزخرفِ قافیه‌دار»، سپس، گزیده را به گوشه‌ای می‌اندازد و سرـاش را میان دستان‌اش می‌گیرد.

طرزِ برخوردِ این دو کاراگاه نیز با هم متفاوت است. برای مثال : هنگامی که این دو کاراگاه به خانه‌ی دوو رفته‌اند و دوو به سمتِ آنان شلیک می‌کند، میلز اسلحه‌اش را درمی‌آورد و به دنبالِ او می‌رود. هرکس که با میلز مواجه شود، با پرخاشِ او روبرو خواهد؛ اما، سامرست، مودب، دیگران را به آرامش دعوت می‌کند. یا در داستان‌سرایی میلز : میلز که بدونِ داشتنِ مجوز واردِ خانه‌ی دوو شده، به زنی پول می‌دهد تا داستانِ سرهم‌بندی‌شده‌ی او را به یک پلیس بگوید.

میلز در آغازِ راه قرار دارد و هنوز، شناختِ عمیقی از شهر ندارد، در صورتی که سامرست، که عمری را در شهر گذرانده، به خوبی شهر و مردمِ آن را می‌شناسد و به میلز که می‌خواهد قهرمان شود، می‌گوید : «مردم قهرمان نمی‌خوان، اونا همبرگر و بازی و تلویزیون می‌خوان، اونا نیازی به قهرمان ندارن.»

۱.۳ بنیانِ خانواده

در صحنه‌ی بسیار درخشانی، میلز و زن‌اش ( تریسی ) با سامرست نشسته‌اند سرِ میزِ شام. هنگامی که سامرست می‌خواهد از شهر سخن بگوید، قطارِ مترو رد می‌شود و میز می‌لرزد. ( بنیانِ ِ سست و لرزانِ خانواده ) تریسی به سامرست زنگ می‌زند و می‌خواهد با [او] صحبت کند، زیرا : «تو تنها کسی هستی که من تو این شهر می‌شناسم.» سپس، در صحنه‌ای می‌بینیم که تریسی و سامرست نشسته‌اند روبروی هم. تریسی از شهر متنفر است. او به سامرست می‌گوید، به زودی مادر خواهد شد. سامرست می‌گوید : «یه زمانی با یکی رابطه‌ی دوستی داشتم، خیلی شبیهِ رابطه‌ی ازدواج بود. اونم حامله شده بود. این موضوع واسه خیلی وقت پیشه. یادمه یه روز صبح بلند شدم که برم سرِکار، درست مثلِ روزهای دیگه، فقط با این تفاوت که : اولین روزی بود که درباره‌ی حاملگی خبر داشتم. برای اولین بار، حسِ ترس در من پدیدار شد. یادمه که فکر می‌کردم چطوری می‌تونم یه بچه رو به همچین دنیایی بیارم؟ چطور می‌تونه با این همه حوادثِ اطرافش بزرگ شه؟ بهش گفتم که نمی‌خواد بچه رو به دنیا بیاری و بعدش از هم جدا شدیم.»

سامرست می‌داند بچه‌ای که به این شهر ( دنیا ) قدم بگذارد، جز تیره‌روزی چیزی در انتظارش نیست.

تنها در یک صحنه‌ی کوتاه ( صحنه‌ی تعقیب و گریز ) سه کودک را می‌بینیم که نشسته‌اند روبروی یک تلویزیون.

۱.۴ ناکجاآبادی ( در معنایِ عرفیِ آن و نه به معنایِ آرمان‌شهر ) به نامِ دنیا

در طولِ فیلم، هیچ‌گاه نامی از شهر برده نمی‌شود. پلاکِ هیچ ماشینی را نمی‌توان تشخیص داد. می‌توان شهر را نمادی از جامعه‌ی بشری دانست. جامعه‌ای که خصوصیات‌اش را می‌توان در هفت گناه کبیره یافت. جامعه‌ای که همه‌ی مردم، جز چند استثنا، به هم شبیه‌اند و تفریحات و دل‌مشغولی‌های یکسانی دارند. مردمی با ولعی سیری‌ناپذیر برای شنیدنِ اخبار، برای خواندنِ روزنامه‌ها که «بی‌خاصیت‌ترین کشفِ دو هزار ساله‌ی اخیرند» ( جمله‌ای از بازرس بَرلاخ، کاراگاهِ کتابِ «قاضی و جلادش» و «سوءظن» ) در چنین جامعه‌ای کتاب‌ خواندن کنترل خواهد شد و نامِ کتابخوانان در سیاهه‌ای ثبت خواهد شد.

۱.۵ نقشِ کلیدیِ اسلحه ( سرعتِ آن )

دوو، برای اینکه قربانیانِ خود را وادارد تا از او حرف‌شنوی داشته باشند، به قدرتِ اسلحه متوسل می‌شود.

۲. نویسنده‌ای که نسب‌اش به سلین می‌رسد

در تیتراژِ ابتداییِ فیلم، نامِ کوین اسپیسی ظاهر نمی‌شود. ایده‌ی این کار، از کارگردانِ کمال‌گرایِ فیلم، دیوید فینچر است.

می‌توان دلیلِ این کارِ فینچر را در پاسخی یافت که قلیِ خیاط به یکی از پرسش‌های فرهاد اکبرزاده می‌دهد :

«یک شاعر و نویسنده، دوست عزیز، قبل از هر چیزی «دروغی»‌ست که «حقیقت» را می‌گوید و یا «حقیقتی» که «دروغ» را. بستگی دارد به شنوایی گوش و بینایی چشم ما. آیا به نظر شما، ما چرا به دروغ‌های شاعر و نویسنده‌مان که زیباترین و عمیق‌ترین شکل حقایق زندگی را دارند، هر روز کمتر و کمتر ایمان می‌آوریم؟ شاید به این دلیل که امروزه از خودِ شخصٍ وی زیاده می‌دانیم، به نام و نشان و شناسنامه و خلق و خوی و سیر و پیاز زندگی او زیاده از حد آگاهیم. درواقع، هر چه شاعر و نویسنده‌ی ما از ما دورتر باشد به ما نزدیکتر خواهد بود. راز موفقیت «کلاسیک»‌ها را نیز در همین نکته باید دید.»

تمامی ِ فیلم، ساخته و پرداخته‌ی نویسنده‌ای‌ست به نام ِ جان دوو. جان دوو، فردی‌ست تحصیل‌کرده، کتاب‌خوان، صبور، انتخاب شده،( موضوع نویسنده‌ای را انتخاب می‌کند و نه بالعکس ) و دارای «روش و متد ِ خاص» ( جمله‌ای‌ست از سامرست. ) ( سبک ِ خاص ِ یک نویسنده. )

او از تک ـ تک ِ جزئیات ِ داستان ِ خود، بیشترین سود را می‌برد ( دلیل ِ کشته نشدن ِ میلز در نخستین برخورد ) و تاثیری شگفت‌انگیز می‌گذارد روی خواننده‌اش ( بیننده‌اش ).

اما، دلیل ِ تاثیر ِ شگرفِ اثر ِ دوو را کجا باید جست!؟

در یکی از جملاتِ او : «باید با پتک بزنی تو سرِ مردم، اونوقت می‌بینی که کاملن دارن بهت توجه می‌کنن.» این جمله‌ی دوو را با این جمله‌ی سلین بسنجید : «اوه نه نه نه! نه فقط در بیخ گوش، نه... دقیقاً در داخل سر، در خصوصی‌ترین گوشه‌ی احساسات. من یک خط مستقیم با سیستم عصبی خواننده ایجاد می‌کنم... من آخرین موسیقی‌دان رمان هستم»

اما، نویسنده‌ی داستانِ هفت، در میانه‌ی کار، روشِ خود را تغییر می‌دهد و خود نیز تبدیل می‌شود به یکی مهم‌ترین قربانیانِ خویش. ( نویسنده و گم شدنِ او در اثرِ خود )

زمانی که سامرست و میلز، به خانه‌ی او می‌رسند ( دنیایِ شخصیِ او را درمی‌یابند) او پس از گریختن، به خانه‌ی خود زنگ می‌زند ( توجه دارید تلفن مخفی‌ست!؟ ) و به میلز می‌گوید : «من برنامه‌هامو تنظیمِ مجدد می‌کنم.» پس از قتلِ دو نفرِ دیگر وارد اداره‌ی پلیس می‌شود. ( اگر فیلم همان‌طور ادامه می‌یافت، در نهایت، تبدیل می‌شد به فیلمی کلیشه‌ای ) و به سرِ کاراگاهان فریاد می‌کشد.

در صحنه‌ی درخشانی می‌بینیم که دوو، یک نپتون ( رنگ دادن به فیلم، دخالتِ آشکارای نویسنده در روندِ داستان ) را در لیوان آب‌جوشی ( داستانی معمولی بدونِ دخالتِ راوی آن ) فرو می‌برد و بیرون می‌آورد.

۳. بورخس و اندرو کوین واکر

سال ِ گذشته، روزنامه‌ی گاردین، لیستی بیرون داد از صد اثرِ ادبیِ مهمِ دنیا. مجموعه داستان‌های بورخس نیز در لیست به چشم می‌خورد.

زمانی ایرج قریب، در مقدمه‌ی ترجمه‌ی همزادِ داستایوسکی چنین نوشت : «هرگاه مقایسه‌ای به میان آید و قصد، تحقیقِ ادبیاتِ ملتی باشد، گفته می‌شود مثلاً : تاثیر ادبیاتِ انگلستان بر آمریکا و بالعکس. ولی در مورد داستایوسکی، بهترین نقادان ادبی گفته‌اند : تأثیر داستایوسکی بر ادبیاتِ جهان.»

می‌توان در موردِ بورخس نیز چنین چیزی گفت. بورخس، نه تنها در کشورِ خود تاثیر گذار بود، بلکه روی ادبیاتِ معاصرِ جهان ( حتا ایران ) نیز تاثیری به سزا به جا گذاشت.

هر سوته‌دلی نیز می‌داند، هر نویسنده‌ای، خواه ـ ناخواه از آثار نویسندگانِ دیگری متأثر شده.

اندرو کوین واکر نیز، از این قاعده مستثنا نیست. زمانی که تصمیم گرفتم چیزکی درباره‌ی فیلمِ «هفت» بنویسم، می‌خواستم درباره‌ی شباهتِ داستانِ «مرگ و پرگارِ» بورخس با فیلم‌نامه‌ی هفت بنویسم. اما، با یک بار بازبینی فیلم، متوجه شدم فیلم بسیار بورخسی‌ست.

چند مثال :

ایده‌ی کلی فیلم را در داستان ِ «مرگ و پرگار» بورخس خواهیم دید.

هزارتو

می‌توان جامعه و فضای تاریکِ پیش از ورود به بیابان را نیز هزارتویی دانست. زمانی هم که میلز و سامرست، دوو را به خارج از شهر می‌برند، دوو چنین جمله‌ای می‌گوید : «باید همین‌طور چپ رو ادامه بدی». برای برون‌رفت از هزارتو باید به سمتِ چپ پیچید. اما، این بار ما واردِ هزارتویی دیگر می‌شویم : بیابان ( بورخس داستانی دارد به نامِ : «دو پادشاه و دو هزارتو» )

آینه

دوو به میلز می‌گوید : «از این به بعد هروقت صورتِ خودتو تو آینه می‌بینی منو به یاد می‌یاری»

تاثیرِ زندگیِ شخصیِ بورخس

بورخس گزارشِ کوتاهی نوشته از زندگی خود. او به مدت چند سال، در کتابخانه‌ای کار کرد. بگذارید شرح‌اش را از زبانِ او بخوانیم : «مدت نه سال به کار کتابخانه چسبیده بودم. نه سال غمبار پرادبار. دیگر مردان، به هیچ‌چیز جز مسابقه‌ی اسبدوانی، مسابقه‌های فوتبال، و داستان‌های هرزه علاقه نداشتند.» به یاد بیاورید صحنه‌ای را که سامرست وارد کتابخانه می‌شود.

کتابخانه

در داستانِ «معجزه‌ی پنهان» مردی به نامِ ژارومیر هلادیک، مقابلِ جوخه‌ی آتش قرار خواهد گرفت. او نمایش‌نامه‌ای ناتمام نوشته و از خدا می‌خواهد تا یک سال دیگر به او فرصت دهد. زمانی که مقابلِ جوخه‌ی آتش قرار می‌گیرد، زمان می‌ایستد. شبِ پیش از اعدام، هلادیک خوابی دیده.

این هم از شرحِ آن خواب : «نزدیک سپیده‌دم، خواب دید که خود را در یکی از رواق‌های کتابخانه‌ٔ کلمانتاین پنهان کرده بود. کتابداری با عینک دودی از او پرسید : دنبال چی می‌گردی؟ هلادیک جواب داد : خدا. کتابدار به او گفت : خدا در یکی از حروف یکی از صفحات یکی از ۴۰۰۰۰۰۰ جلد کتاب کتابخانهٔ کلمانتین است......»

سامرست نیز برای یافتنِ انگیزه‌ی اصلیِ (خدا/حقیقت/دانش/...) دوو به کتابخانه می‌رود و انگیزه‌ی اصلی او را در میانِ کتاب‌ها می‌یابد.

منابع :

۱. بویِ درخت گویاو. مصاحبه‌ی پلینیو مندوزا با گابریل گارسیا مارکز. ترجمه‌ی لیلی گلستان و صفیه روحی. نشر نو. چاپ دوم. ۱۳۶۳

۲. نقد پرویز جاهد بر فیلم زودیاک. منتشر شده در سایتِ رادیو زمانه

۳. قاضی و جلادش. فردریش دورنمات. ترجمه‌ی س. محمود حسینی‌زاد. نشرِ ماهی. چاپ ِ دوم. بهار ۱۳۸۷

۴. کبریت‌های بی‌خطرِ سوئدی. مصاحبه‌ی فرهاد اکبرزاده با قلی خیاط. در سایتِ «فیل در تاریکی»

۵. آخرین موسیقی دانِ رمان. نقدِ قلی ِ خیاط بر سلین. در سایتِ «فیل در تاریکی»

۶. روزنامه‌ی گاردین

۷. همزاد. داستایوسکی. ترجمه‌ی ایرج قریب. نشر نقره. ۱۳۶۸

۸. گزیده‌ای از مصاحبه‌ای که از ۱۰ تا ۱۳ ژوئیه سال ِ ۱۹۷۳ در سانیون فرانسه انجام شد و در کتاب ایولین پیکون گارفیلد با عنوان «کرتاثار به روایتِ کرتاثار» آمده است. منتشر شده در وبلاگِ امید نیک‌فرجام

۹. بورخس و تاثیر آن بر ادبیات داستانیِ معاصرِ ایران. صمد رحمانی خیاوی. در سایتِ قابیل

۱۰. مرگ و پرگار. خورخه لوئیس بورخس. ترجمه‌ی احمد میرعلایی. فاریاب. ۱۳۶۳

۱۱. کتابخانهٔ بابل و ۲۳ داستان دیگر. ترجمه‌ی کاوه میر عباسی. انتشارات نیلوفر. چاپ سوم. پاییز ۱۳۸۱

معراج بایزید

swann — Wed, 21 Oct 2009 14:43:18 GMT

آنچه در زیر می‌آید از «دفترِ روشنایی» برگرفته شده. «دفترِ روشنایی» را محمد بن علی سهلگی گردآورده و آقای محمدرضا شفیعیِ کدکنی آن را به فارسی ترجمیده‌اند. حیف‌ام آمد آن را با شما شریک نشوم. ( گویا این کتاب و چهار کتابِ دیگر که مجموعه‌ی میراثِ عرفانی را تشکیل می‌دهند نایاب‌اَند. کتاب را دوستِ نازنینی برایم به امانت آورده و من هرچه می‌فکرم به نتیجه نمی‌رسم که چگونه آن را بپیچانم. ) در شناسنامه‌ی کتاب چنین جمله‌ای وجود دارد : «همهٔ حقوق محفوظ است». می‌دانم گذرِ آقای کدکنی یا ناشرِ این کتاب به اینجا نمی‌افتد؛ اما، اگر چنین اتفاقی رخ داد، و گمان بردند با انتشارِ «معراجِ بایزید» در وبلاگِ بیسکوئیتِ سبز، منافع‌شان به خطر افتاده، کافی‌ست با یک ایمیل به من اطلاع دهند تا این پست را از وبلاگ بردارم. ( اما، بد نیست، ناشر به این نکته توجه داشته باشد که : بایزیدها، مولوی‌ها، عطارها، سهروردی‌ها و....جزو میراثِ بشریت‌اند. )

معراج بایزید

از کتاب القصدِ اِلَی الله تالیف ابوالقاسم العارف

باب نهم در رؤیای بایزید در قصد الی الله تعالی و بیان داستان آن. ابوالقاسم عارف، رضی‌الله عنه، گفت ای گروهِ قاصدان اِلیٰ الله سبحانه و تعالی، بدانید که بایزید را حالات و مقاماتی است که دلهای ارباب غفلت و عامّهٔ مردم تابِ آن را ندارد و او را با خدای تعالی اسراری است که اگر فریفتگان را از آن خبر شود، در آن مبهوت خواهند ماند. و من در کتابی می‌نگریستم که در آن مناقب بایزید بود، دیدم که در آن کتاب چیزهایی از حالات و اوقات و کلمات او هست که زبان‌ها از توصیف آن فرو می‌مانند و هرکه خواهد کمال و منزلت او را بداند گو در رؤیای او بنگر، رؤیایی که از بیداری دیگران در معنی درست‌تر است و به تحقیق نزدیک‌تر.

این است آنچه از خادم بایزید، رضی‌الله عنه، حکایت کرده‌اند که گفت از بایزید بسطامی، رضی‌الله عنه، شنیدم که می‌گفت : در رؤیا چنان دیدم که مرا به آسمان‌ها بردند، در جستجوی حق تعالی و در طلب پیوستن به او، سبحانه و تعالی، تا جاودانه با او بمانم. پس مرا آزمونی پیش آمد که آسمان و زمین و باشندگانشان را تاب آن نیست زیرا که او بساطِ عطایای خویش را از بهرِ من گسترد، یکی از پس دیگری، و مُلکِ هر آسمان را بر من عرضه داشت و من در همه حال چشم خویش از آن فرو پوشاندم زیرا که دانستم مرا می‌آزماید و بدانها التفات نکردم، اِجلالِ حرمتِ پرودگار ِ خویش را، و در همه احوال می‌گفتم ای عزیز من! مرادِ من جز آن است که تو بر من عرضه می‌داری.

[خادم بایزید] گفت بایزید، رحمه‌الله، را گفتم از برای ما وَصف کن آنچه از مُلک هر آسمان بر تو عرضه شد. بایزید گفت در رؤیا چنان دیدم که گویی مرا به آسمان‌ها بردند. چون به آسمان اول ( آسمان دنیا ) رسیدم مرغی سبز دیدم که یکی از بالهای خویش را بگسترد و مرا بر آن بال خویش نهاد و پرواز کرد تا مرا به نهایتِ صف‌های فرشتگان بُرد، و آنان در حالِ قیام بودند و سوزان. گام‌هاشان بر روی ستارگان بود و خدای را صبح و شام تسبیح می‌گفتند. پس بر ایشان سلام دادم و آن‌ها سلام مرا پاسخ دادند و آن مرغ سبز مرا در میان ایشان نهاد و خود پرواز کرد. من در میان ایشان، همچنان، به تسبیحِ خداوند سرگرم بودم و به زبان ایشان او را می‌ستودم. آنان می‌گفتند این آدمی‌است و آفریدهٔ نوری نیست زیرا که به ما پناه آورده است و با ما سخن گفته است. بایزید گفت پس کلماتی به من الهام شد و گفتم به نامِ خداوندی که تواناست که مرا از شمایان بی‌نیاز کند. پس خدای، همچنان، مُلک‌ها بر من عرضه می‌داشت که زبان‌ها از نعت و وصفِ آن فرو مانند. پس دانستم که او، بدین‌گونه، مرا می‌آزماید. و در همهٔ اینها می‌گفتم مرادِ من جز آن است که بر من عرضه می‌داری. و بدانها التفات نکردم، اجلالِ حرمتِ او را. سپس دیدم که گویی مرا به آسمان دوم بُردند. فوج فوج فرشتگان می‌آمدند و در من می‌نگریستند آن‌گونه که مردم شهر به تماشای پادشاه برون آیند، وقتی که به شهر درآید. آنگاه سرکردهٔ فرشتگان که نامش لاوند بود نزدِ من آمد و گفت ای بایزید! پروردگارت سلام می‌رساند و می‌گوید مرا دوست داشتی، من نیز تو را دوست می‌دارم. پس مرا به باغی سبز برد که در آن نهری جریان داشت و در پیرامون آن فرشتگانی پرنده بودند که روزی صد هزار بار به زمین پرواز می‌کردند تا در اولیای حق نگرند. چهره‌های ایشان همچون روشنی خورشید بود، و مرا شناختند، همان گونه که در زمین، و نزدِ من آمدند و خوشامد گفتند و بر کرانهٔ آن نهر مرا جای دادند. دیدم که بر دو کرانهٔ آن نهر درختهایی بود از نور پر از شاخ‌هایی آویخته در هوا و بر هر شاخه از آن شاخه‌ها آشیانهٔ پرنده‌ای، یعنی یکی از فرشتگان، و در هر آشیانه‌ای فرشته‌ای در حال سجود. و من در همهٔ این‌ها، می‌گفتم ای عزیز من! مرادِ من جز اینهاست که بر من عرضه می‌داری، تو پناهِ من باش از میان همهٔ پناه‌دهندگان و همنشین من باش از میان همه همنشینان. سپس در سرِّ من، از عطشِ آتش اشتیاق چیزی هیجان گرفت که فرشتگان، با همه آن درختان، در برابر همّتِ من به اندازهٔ پشه‌ای شدند. گویی در من می‌نگریستند، از بزرگیِ آنچه در کار من می‌دیدند. همچنان، پیوسته، مُلک‌ها بر من عرضه می‌داشت؛ آن مایه که زبان‌ها از نعتِ آن فروماند. و در همه آنها دانستم که سرِ آزمونِ من دارد. بدانها التفات نکردم اجلالِ حرمتِ پروردگار خویش را. و می‌گفتم ای عزیز من! آنچه مرادِ من است جز آن است که تو بر من عرضه می‌داری.

چون خدای تعالی صدقِ خواستِ مرا دانست که قصدم متوجّه اوست و تجریدِ از ماسوای او، ناگاه فرشته‌ای دستِ خویش را به سوی من آورد و مرا جذب کرد. آنگاه دیدم چنان است که گویی به آسمان سوم فرابُرده شدم. در آنجا همه فرشتگان خدای تعالی، با صفات و نعوتِ خویش، نزدِ من آمدند و بر من سلام کردند. در میان ایشان فرشته‌ای بود با چهار چهره [= وجه]؛ یک چهره رویاروی آسمان که می‌گریست و از اشگ ریختن بازنمی‌ایستاد و چهره‌ای رویاروی زمین که بدان آواز می‌داد که ای بندگان خدای بدانید روزِ بانگ و بیم و روزِ گرفت و شمار را و چهرهٔ سوی راست او به سوی فرشتگان بود و به زبان خویش تسبیح خدای می‌کرد و با چهرهٔ سمت چپ خویش لشکریانِ خود را در کرانِ آسمان‌ها برمی‌انگیخت تا از آنجا تسبیح خدای تعالی کنند. بر او سلام کردم. پاسخ سلام مرا داد. سپس پرسید که تو کیستی که بر ما برتری یافته‌ای؟ گفتم بنده‌ای که خدای تعالی به خویشتنِ خویش بر او منّت نهاده است. گفت خواهی که شگفتی‌های [کار] خدای را بنگری؟ گفتم خواهم. پس یکی از بال‌های خویش را گسترد که در هر پرِ آن قندیلی بود که روشنیِ آفتاب را به تابشِ خویش تاریک می‌کرد. سپس گفت ای بایزید! بیا به سایهٔ بالِ من تا خدای را تسبیح گوییم و تهلیل کنیم تا هنگام مرگ. بدو گفتم خدای تعالی توانایی آن دارد که مرا از تو بی‌نیاز کند. سپس در سرِّ من نوری از روشنای معرفتِ من هیجان گرفت که پرتو آن، روشنی آن قندیل‌ها را تاریک کرد. آنگاه آن فرشته همسنگ پشّه‌ای شد در جنبِ کمالِ من. سپس، همچنان، آن مایه مُلک بر من عرضه می‌داشت که زبان‌ها از نعتِ آن فروماند. و من، در همه آنها، دانستم که او بر سرِ آزمون من است و بدان التفاتی نکردم اجلالِ حُرمتِ او را. و در همه آنها می‌گفتم ای عزیز من! مرادِ من جز آن است که بر من عرضه می‌داری. چون خدای صدقِ خواستِ مرا در قصدِ به سوی خویش دانست، ناگاه فرشته‌ای دیدم که دستِ خویش را به سوی من آورد و مرا فرا بُرد. سپس دیدم آن‌چنان که گویی مرا به آسمان چهارم بُردند. دیدم که همه فرشتگان با تمام صفات و هیئت‌ها و نعت‌هاشان نزدِ من آمدند و بر من سلام دادند و در من نگریستند آن‌گونه که اهل شهر در پادشاه خویش می‌نگرند به هنگام ورود او به شهر، و صداهاشان را به تسبیح و تهلیل بلند کردند از بزرگیِ آنچه در انقطاعِ من به سوی او و کمیِ التفاتِ من بدیشان دیدند.

آنگاه فرشته‌ای که نامش نیائیل بود مرا استقبال کرد و دستِ خویش به سوی من دراز کرد و مرا بر کرسیِ خویش نشاند؛ کرسی‌یی که بر کرانهٔ دریایی نهاده شده بود که نه آغاز آن پیدا بود و نه انجام آن. پس تسبیح خداوند به من الهام شد و به زبان او به سخن درآورده شدم. بدان فرشته التفاتی نکردم.

پس همچنان، پیوسته، ملک‌ها بر من عرضه می‌داشت؛ آن مایه که زبان‌ها از نعتِ آن فروماند. و در همه اینها دانستم که قصدش آزمون من است. پس بدانها التفات نکردم اجلالِ حرمتِ او را و پیوسته می‌گفتم ای عزیز من، مرادِ من جز آن است که بر من عرضه می‌داری. پس چون خدای تعالیِ صدقِ تنهایی جوییِ مرا در قصد به سوی خویش دانست، دیدم که ناگاه فرشته‌ای دست خویش به سوی من آورد و مرا فرا بُرد. سپس دیدم، که گویی به آسمانِ پنجم فرا بُرده می‌شوم. دیدم فرشتگانی را که در آسمان در حال قیام بودند. سرهاشان در عنان آسمانِ ششم بود و قطره‌های نوری ازیشان فرو می‌پاشید که آسمان‌ها از آن می‌درخشید. آن فرشتگان همه بر من سلام کردند به گونه‌گونه زبان‌ها و من پاسخ سلام ایشان را به یک‌یک آن زبانها دادم. آنان ازین درشگفت شدند و گفتند ای بایزید! بیا تا خدای تعالی را تسبیح گوییم و تهلیل کنیم و ما تو را بر آنچه بخواهی یاری می‌دهیم. و من بدیشان التفاتی نکردم اجلالِ پروردگارِ خویش را. درین هنگام بود که در سرِّ من چشمه‌هایی از شوق هیجان گرفت و از آن نور که از من می‌تافت روشنیِ فرشتگان چنان شد که چراغی در برابرِ آفتاب. سپس، همچنان، چندان مُلک بر من عرضه داشت که زبان‌ها از نعتِ آن فروماند. و در همهٔ اینها دانستم که قصدش آزمون من است و پیوسته می‌گفتم ای عزیز من! مرادِ من جز آن است که بر من عرضه می‌داری. پس چون خدای تعالی صدقِ ارادهٔ مرا در قصد به سوی خویش دانست، دیدم فرشته‌ای دست خویش سوی من آورد و مرا به سوی خود فرا بُرد. آنگاه دیدم چنان است که گویی به آسمان ششم فرابُرده می‌شوم. ناگاه فرشتگان مشتاقی را دیدم که نزد من آمدند و بر من سلام دادند و فخر می‌کردند از شوقِ خویش به من. پس من بریشان به چیزی ـ که از پروازِ سرِّ من بود ـ فخر کردم. پس همچنان بر من مُلک‌هایی عرضه می‌داشت که زبان‌ها از نَعتِ آن فروماند. و در همهٔ آنها دانستم که قصدش آزمونِ من است و بدانها التفات نکردم و پیوسته می‌گفتم ای عزیز من! مُراد من جز آن است که بر من عرضه می‌داری. پس چون خدای تعالی صدقِ ارادهٔ مرا در قصد به سوی خویش دانست، فرشته‌ای دیدم که دست خویش به سوی من آورد و مرا فرابُرد. سپس دیدم آن چنان است که گویی به آسمان هفتم فرابُرده شدم. در آنجا صدهزار صف از فرشتگان دیدم که به استقبالِ من آمدند. هر صف ازیشان هزار هزار برابرِ آدمیان و پریان. با هر فرشته رایتی از نور. در زیر هر لوایی هزار هزار فرشته که اندازهٔ هر فرشته‌ای مسیر پانصد سال راه بود. در پیشاپیشِ ایشان فرشته‌ای بود نامش ایریائیل. ایشان به زبان خویش بر من سلام دادند و من به زبانِ ایشان پاسخ سلامشان را بازدادم. و از این کار در شگفت شدند. ناگاه منادیی آواز در داد که «ای بایزید! درنگ کن درنگ کن. که تو به منتهیٰ رسیدی.» و من به سخن او التفات نکردم. سپس چندان مُلک‌ها بر من عرضه شد که زبان از نعتِ آنها فروماند و در همه دانستم که وی بدینها مرا می‌آزماید. و همچنان می‌گفتم ای عزیز من! مرادِ من جز آن است که بر من عرضه می‌داری. پس چون خدای تعالی صدقِ ارادهٔ مرا در قصد به سویِ خویش دانست، مرا به گونهٔ مرغی کرد که هر پری از بالش هزار هزار بار از فاصلهٔ خاور و باختر افزون‌تر بود. پس در ملکوت می‌پریدم و در جبروت جولان می‌کردم و مملکتی را از پس مملکتی می‌بُریدم. حجاب‌هایی را از پس حجاب‌هایی درمی‌نوشتم و میدانی از پسِ میدانی و دریاهایی از پس دریاهایی و پرده‌هایی از پسِ پرده‌هایی تا آنگاه که با فرشتهٔ کرسی روبرو شدم. مرا پذیره آمد و عمودی از نور در دست داشت. بر من سلام کرد و سپس گفت این عمود نور را بستان. و من آن عمود را گرفتم. دیدم که آسمان‌ها در زیر سایهٔ معرفتِ من قرار گرفت و از روشنیِ شوقِ من روشنی یافت. آن فرشتگان همه همسنگ پشه‌ای شدند در برابرِ کمالِ همّتِ من در قصدِ به سوی خدای تعالی. و در همهٔ اینها دانستم که قصدِ آزمونِ من دارد. بدانها التفات نکردم، اجلالِ حرمت پروردگار خویش، الله تعالی، را. سپس همچنان پرواز می‌کردم و جولان می‌کردم از مملکتی از پسِ مملکتی و حجابی از پس حجابی و میدانی از پسِ میدانی و دریاهایی از پس دریاهایی و پرده‌ای از پس پرده‌ای. تا آنگاه که به کُرسی رسیدم. در آنجا فرشتگانی مرا پذیره آمدند که چشم‌هایشان به اندازهٔ ستارگان آسمان بود و برق می‌زد و از هر چشمی نوری می‌تافت و آن نورها قندلیل‌ها می‌شد که از درون هر قندیل تسبیح و تهلیل می‌شنیدم. آنگاه، همچنان، پرواز کردم تا به دریایی از نور رسیدم که امواج آن تلاطم داشت و روشنی خورشید در برابرِ آن تاریک می‌شد. دیدم که بر آن دریا کشتی‌هایی از نور بود که نورِ آن دریاها در جنبِ آن نورها تاریکی می‌گرفت. همچنان دریایی از پسِ دریایی را درمی‌نوشتم تا به دریای اعظم رسیدم که عرش رحمان بر آن قرار دارد. در آن دریا شنا می‌کردم تا آنگاه که دیدم آنچه از عرش تا زمین است از فرشتگانِ کرّوبی و حاملان عرش و جز ایشان را از آفریدگانی که خداوند تعالی در آسمان‌ها و زمین آفریده است، همه را در جنبِ طَیَرانِ سرِّ خویش در قصد به سوی او، خُرْدتر از خَرْدَلی دیدم که میانِ زمین و آسمان نهند. آنگاه، همچنان، عرضه می‌داشت بر من لطایفِ نیکیِ خویش را و عظمتِ مملکتِ خویش را چندان که زبان‌ها از نعت و صفتِ آن فرومانَد. و در همهٔ آنها می‌گفتم ای عزیز من! مرادِ من جز آن است که تو بر من عرضه می‌داری. و بدانها التفات نکردم اجلالِ حُرمتِ او را. چون خدای تعالی صدقِ ارادهٔ مرا در قصد به سوی خویش دانست، ندا در داد که : «نزدِ من آی، نزدِ من آی!» و گفت ای برگزیدهٔ من، نزدیک من آی، نزدیک من آی و بر مَشرَفاتِ بهاء من مُشْرِف شو و بر میدانهای ضیاء من و بر بساطِ قدسِ من بنشین تا لطایفِ صُنْعِ مرا بنگری در هنگام‌های من. تو پاک گردانیدهٔ من و حبیبِ من و برگزیدهٔ من از آفریدگان منی. و من در آن هنگام ذوب می‌شدم آن‌گونه که سُرب می‌گدازد. آنگاه مرا به جام اُنس شربتی از چشمهٔ لطف نوشانید و به حالی درآورد که از وَصفِ آن ناتوانم. سپس قرب خویشتن بخشید و چندان قرب بخشید که نزدیکیِ من بدو بیشتر از نزدیکی جسم به جان بود. آنگاه روان‌های یک‌یک پیامبران مرا پذیره آمدند و بر من سلام می‌دادند و کارِ مرا تعظیم می‌کردند و با من سخن می‌گفتند و من با ایشان سخن می‌گفتم. سپس روح محمد (ص) مرا پذیره آمد و گفت ای بایزید! خوش آمدی و نیک آمدی، خدای تو را بر بسیاری از آفریدگانِ خویش افزونی نهاد، چون به زمین بازگردی سلام مرا به اُمّتِ من برسان و چندان که در توان داری ایشان را نصیحت می‌کن و به خدای دعوت.

و من همچنان بودم و بودم تا آن‌چنان شدم که شدم آنجا که تکوین باقی نبود و حق بود و حق بی‌هیچ کَونی و بَیْنی و اَینی و حَیثی و چه گونگی‌یی، جَلَ جلاله و تقدَّسَتْ اسمائه!

*****

ابوالقاسم عارف، رضی‌الله تعالی عنه، گفت ای گروهِ یارانِ من! این رؤیا را بر بزرگانِ اهل معرفت عرضه کردم، همه آن را تصدیق کردند و انکار نکردند بلکه آن را پذیره شدند نزدِ مراتبِ اهل انفراد در قصدِ به سوی خدای تعالی و به سخن پیامبر (ص) احتجاج کردند که فرموده است : «اِنّ العبد لا یزالُ من الله و الله منه ما لم یجزع فاذا جزع وَجَبَ علیه العقاب و الحساب : بنده از آنِ خدای است و خدای از آنِ او مادام که جزع نکرده است و چون جزع کند عتاب و حساب بر وی واجب آید.» و هم از پیامبر (ص) روایت شده است که فرمود : «اِنَّ من العِلمِ کهیئة المخزون لا یعرفه اِلّا اهل العلم باللهِ و لا ینکرده اِلّا اهل الغرّه لابالله : دانشی هست به گونهٔ گنجینه‌ای، که جز خداوندانِ دانشِ الاهی آن را نشناسند و انکار نکنند آن را جز آنان که ناشناسای خدای‌اند.» و اگر درازسخنی، درین مقام، زشت نبود ما به یادکردِ احتجاج‌های ایشان بر صحّتِ آنچه از اخبار درست و حکایات مشهور و معروف رسیده است، می‌پرداختیم. ولی می‌دانستیم که هر کس نسبت به مراتب اصفیا و اهل معرفت جاهل است قدر و شرفِ ایشان را درنیابد و بسیاریِ دلایل او را سودی ندهد آن‌گونه که خدای تعالی فرمود : «و ما تُغنی الآیاتُ و النُّنذُر عَنْ قَومٍ لا یُؤمنون.» و سخن او که : «سَأصْرِفُ عَنْ آیاتیَ الّذین یتکبّرون فی الأ رضِ بغیرِ الحقَّ.» و سخنِ او که : «بَلْ هُوَ آیاتٌ بیّناتٌ فی صُدُورِ الّذین اُوتُو العِلْمَ و ما یَجْحَدُ بآیاتُنا اِلَّا الظّالمونَ.» و سخن او که : «و مَنْ لَم یَجْعَلِ اللهُ لَهُ نوراً فما لَهُ مِنْ نورٍ.» و خدای به صواب داناتر است.

مرغا هم بعله

swann — Tue, 20 Oct 2009 10:08:18 GMT

مث اینکه ایده‌ی این فیلم ِ کوفتی نمی‌خواد دست از سر ِ من برداره. حتا موقع ِ غذا خوردن. جریان از این قرار که : دیروز رفته بودم خونه‌ی یکی از رفقا، غذا سفارش داد و خیر سرم نشستیم به غذا خوردن. داشت مرغا رو به دندون می‌کشید که یه نگاه عاقل اندر عاقل به مرغای تو دستش انداخت و گفت :

ـ ببین یه سوال؟

ـ بپرس.

ـ تو در نظر بگیر تو رستوران‌های زنجیره‌ای مث ِ KFC که روزانه هف ـ هش هزارتا مشتری دارن، چند تا مرغو می‌کشن!؟ حالا فرض بگیریم هر رستوران پنج هزار تا مرغو بکشه، با استخوناش چی کار می‌کنن؟

ـ من چه می‌دونم! حتمن می‌کارشون تا روز ِ بعدش مرغ دربیاد و باز سرشونو ببرن!

ـ می‌دونی چیه؟

ـ چیه؟

ـ آخه این استخونا خیلی زیاده و روزانه استخون ِ پنج هزارتا مرغو بخوان بریزن دور، می‌دونی شهر چه آشغالدونی‌ای می‌شه!؟

ـ خوب یه آشغالدونی‌ای می‌شه مث ِ دنیا دیگه.

ـ حالا به نظرت چی کار می‌کنن با استخونا؟

ـ نمی‌دونم.

ـ پودرشون می‌کنن و می‌دن باقی مرغا می‌خورنشون.

ـ بَه! اینم شد بیسکوئیت سبز که!

بعد از تحریر :

بابا ایول! نه جدی ـ جدی دمت غییییییییژ. ترکوندی، ما رو بنده و عبید خودت نمودی.

با شانسم بودم بابا. انقد این شانس ِ من توپه که دومی نداره. هرچن این چیزی که الان می‌گم زیاد گنده ـ منده نیس و جلوی بدبیاریای تخمی ِ دیگه هیچی نیس، اما، خوب....نه، خوب در نظر بگیر تو آپارتمان ِ کوفتی ِ ما، ده ـ دوازه نفری موبایل دارن، همه‌م ازین مایه‌داریا. اونوخ، بین ِ این همه قبض ِ موبایل که اومده، انگ، قبض ِ من نیس! نه، خدایی دمت غیژ، نمودی منو.

باشه! هر طور که تو بخوای، بچرخ تا بچرخیم تا ببینیم سر ِ کدوممون گیج می‌ره.

دو پادشاه و دو هزار تو

swann — Sun, 18 Oct 2009 08:38:18 GMT

( این داستانی است که رئیس دانشگاه بر کرسی خطابه نقل کرد )

اشخاص قابل اعتماد روایت می‌کنند ( اما خدا داناتر است ) که در دوران قدیم پادشاهی در جزایر بابل زندگی می‌کرد که معماران و ساحران خود را گرد آورد و به آنان دستور داد هزارتویی چنان پیچیده و دقیق بسازند که داناترین افراد جرأت وارد شدن به آن را نداشته باشند و هر کس که قدم در آن گذارد، گم شود. احداث این بنا گناه بود زیرا تشویش و حیرت تنها در برابر خداوند شایسته است و ابداً تناسبی با انسان ندارد. مدتی بعد پادشاهی عرب به دربار او آمد و پادشاه بابل ( برای اینکه ساده‌لوحی مهمانش را مسخره کند ) او را به داخل هزارتو فرستاد و پادشاه عرب تا فرا رسیدن شب، تحقیر شده و خجالت‌زده، در آنجا سرگردان بود. آنگاه از خداوند یاری خواست و راه خروج را پیدا کرد. لب به هیچ شکوه‌ای نگشود، اما به پادشاه بابل گفت که در عربستان هزارتوی بهتری دارد و اگر خدا بخواهد روزی آن را به او نشان خواهد داد. سپس به عربستان بازگشت. فرماندهان و سرداران خود را گرد آورد و چنان پیروزمندانه امپراتوری بابل را به ویرانی کشید که قلعه‌ها را واژگون، سپاه را نابود و پادشاه را اسیر کرد. او را به پشت شتر تندرویی بست و به قلب صحرا برد. سه روز سواره رفتند و سپس گفت : «ای پادشاه زمان، جوهر و رمز دوران، در سرزمین بابل تو خواستی مرا در هزارتویی از مفرغ با پلکان‌ها، دیوارها و درهای بی‌شمار گم کنی. اکنون قادر متعال اراده کرده است که من هزارتوی خودم را به تو نشان دهم که نه پلکانی برای بالا رفتن دارد، نه دری برای وارد شدن و نه دیواری که سد راه شود.»

او را از بند درآورد و در قلب صحرا رها کرد. که در آنجا از گرسنگی و تشنگی جان داد. افتخار بر آن که زندهٔ جاوید است.

خورخه لوئیس بورخس. از کتابِ : «کتابخانه‌ی بابل و ۲۳ داستان ِ دیگر» ترجمه‌ی کاوه میرعباسی. ( بدون دستبرد در رسم‌الخط )

پ.ن. به زودی دلیل ِ انتشار ِ این پست را خواهید فهمید.

یکی هست جواب بده؟

swann — Sat, 17 Oct 2009 11:32:48 GMT

زلزله که اومد، اولین چیزی که برداشتم، پاکت ِ سیگارم بود. حالا اومدیم و خوش‌شانس بودم و موقع ِ زلزله‌ی اصلی خواب بودم، کسی می‌تونه دو تا سوال ِ زیرو جواب بده؟

می‌گم کسی می‌دونه اون دنیا، کجا از این کمربندا می‌فروشن؟ ( منظورم همون کمربنداییه که می‌بندی باهاش می‌ری هوا ) شاید این طوری تونستم از رو پل ِ صراط رد شم. حالا اگه از اون کمربندا هم نشد، کسی می‌دونه اون ورا کجا کفش ِ آهنی می‌فروشن؟ بعدشم، از دم قسط و این حرفا هم می‌دن یا فقط نقده؟